1. Jak rozwijać nastolatka poza szkołą?

Czy szkoła wystarczy, aby przygotować młodego człowieka do funkcjonowania we współczesnym świecie?

To pytanie coraz częściej pojawia się w rozmowach z rodzicami. Nie wynika ono z krytyki systemu edukacji jako takiego, lecz z rosnącej świadomości, że rozwój młodego człowieka obejmuje więcej niż przyswajanie wiedzy i realizowanie programu nauczania.

Szkoła pełni istotną funkcję – dostarcza podstawowej wiedzy, porządkuje ją i wprowadza strukturę procesu uczenia się. Jednocześnie jednak wiele wyzwań, z którymi młodzi ludzie mierzą się poza szkołą, ma charakter otwarty, dynamiczny i niejednoznaczny.

W takich warunkach kluczowe staje się nie tylko to, co młody człowiek wie, ale przede wszystkim jak myśli i działa.

2. Rozwój poznawczy w okresie dorastania

Okres między 13. a 18. rokiem życia to czas intensywnego rozwoju tzw. funkcji wykonawczych (executive functions), obejmujących m.in. planowanie, podejmowanie decyzji, kontrolę poznawczą oraz elastyczność myślenia.

To właśnie te procesy odpowiadają za zdolność działania w sytuacjach złożonych, niepewnych i wymagających samodzielnej oceny sytuacji.

Z tego względu rozwój nastolatka nie polega wyłącznie na poszerzaniu zakresu wiedzy, ale coraz częściej na:

• jej interpretowaniu
• integrowaniu z wcześniejszym doświadczeniem
• oraz wykorzystywaniu w praktyce

Oznacza to przesunięcie z poziomu „wiedzieć” do poziomu „rozumieć i działać”.

3. Znaczenie doświadczeń poza szkołą

Z perspektywy psychologii uczenia się kluczowe znaczenie mają sytuacje, które angażują młodego człowieka w aktywne przetwarzanie informacji i rozwiązywanie problemów.

Rozwój pojawia się wówczas, gdy uczestnik:

• samodzielnie definiuje problem
• podejmuje decyzje w warunkach niepełnej informacji
• obserwuje konsekwencje własnych działań
• modyfikuje swoje podejście w oparciu o informację zwrotną

Tego typu doświadczenia sprzyjają powstawaniu tzw. głębokiego uczenia się (deep learning), w którym wiedza nie jest jedynie zapamiętywana, lecz integrowana i wykorzystywana w nowych kontekstach.

4. Ograniczenia modelu opartego wyłącznie na wiedzy

Wiedza pozostaje niezbędnym elementem rozwoju, jednak sama w sobie nie gwarantuje zdolności działania.

Model oparty wyłącznie na przekazywaniu treści i odtwarzaniu poprawnych odpowiedzi – charakterystyczny dla wielu środowisk edukacyjnych – jest skuteczny w rozwijaniu wiedzy deklaratywnej, ale mniej efektywny w kształtowaniu kompetencji.

W szczególności nie tworzy warunków do rozwijania:

• zdolności podejmowania decyzji
• pracy na własnych założeniach
• elastyczności poznawczej
• oraz refleksji nad własnym działaniem

Tymczasem to właśnie te elementy mają kluczowe znaczenie w dalszym rozwoju – zarówno edukacyjnym, jak i zawodowym.

5. Środowisko jako czynnik rozwoju

Z naszego doświadczenia wynika, że kluczowym czynnikiem nie jest sama forma aktywności, lecz środowisko, w którym ona zachodzi.

Rozwój nastolatka wspierają te środowiska, które:

• angażują w rozwiązywanie złożonych problemów
• wymagają podejmowania decyzji
• umożliwiają eksperymentowanie i popełnianie błędów
• tworzą przestrzeń do refleksji i dyskusji

To właśnie w takich warunkach rozwijają się zarówno kompetencje poznawcze, jak i społeczne – umiejętności niezbędne z punktu widzenia przyszłości mlodego człowieka.

Jedną z takich form mogą być odpowiednio zaprojektowane zajęcia dodatkowe – o tym, jak je wybrać, piszemy tutaj: Jakie zajęcia dodatkowe dla nastolatka?

6. Gdzie takie podejście pojawia się w praktyce?

Tego typu środowiska mogą przyjmować różne formy – od projektów, przez inicjatywy zespołowe, po odpowiednio zaprojektowane zajęcia.

Z naszego doświadczenia wynika, że szczególnie sprzyjające są te konteksty, w których uczestnik pracuje nad problemami osadzonymi w rzeczywistości, rozwija własne rozwiązania i podejmuje decyzje, których nie można sprowadzić do jednego poprawnego schematu.

W takim ujęciu wiedza przestaje być celem samym w sobie. Staje się narzędziem działania.

7. Podsumowanie

Rozwój nastolatka nie ogranicza się do procesu edukacyjnego realizowanego w szkole.

W coraz większym stopniu kształtuje się on w doświadczeniach, które wymagają samodzielnego myślenia, podejmowania decyzji i działania w warunkach niejednoznaczności.

Dlatego warto zwracać uwagę nie tylko na zakres przekazywanej wiedzy, ale również na to, jakie procesy poznawcze i doświadczenia są uruchamiane w trakcie uczenia się.

To one w największym stopniu wpływają na sposób funkcjonowania młodego człowieka w przyszłości.

Właśnie w oparciu o takie założenia projektujemy zajęcia w 🚀 HAJP.

Tworzymy środowisko, w którym młodzi ludzie uczą się poprzez działanie – pracując nad pomysłami, podejmując decyzje i rozwijając własne rozwiązania.

Zobacz, jak wyglądają nasze zajęcia – kursy przedsiębiorczości dla młodzieży i początkujących: Business Thinkin Academy czy Let’s Start-up!

  Przeczytaj koniecznie:

• Czy warto zapisać dziecko na zajęcia z przedsiębiorczości?
• Jakie umiejętności będą ważne w przyszłości
• Jak rozwijać kreatywność u młodzieży